(HBĐT) - Trong mường tượng của những người chưa từng đi chợ phiên dịp Tết, phiên chợ Tết hẳn sẽ có những âm sắc rất riêng, giống như lát cắt văn hóa độc đáo không thể hòa lẫn giữa muôn màu cuộc sống. Mang theo sự háo hức, thỏa mãn trí tò mò, chúng tôi tìm đến chợ Tết để ngao du, vui chơi, hòa mình vào không gian đậm sắc thái vùng miền khi Tết đến, xuân về.

 

Người dân vùng cao về phiên chợ Tết trung tâm cụm xã Lũng Vân (Tân Lạc).

 

Vào ngày mùng 5, mùng 10 âm lịch hàng tháng, chợ quê Bãi Chạo lại có một phiên. Phiên chợ Tết cũng được họp vào đúng ngày 30, dòng người đổ về đông gấp năm, mười lần so với phiên chợ ngày thường. Đến đây, chúng tôi cảm nhận đầy đủ hơn không khí mua sắm đón Tết, vui Tết của bà con các xã vùng Mường Động (Kim Bôi). Hàng hóa ở chợ Tết quê phong phú, sản vật độc đáo mỗi nơi mỗi khác. Đặc biệt trong ngày này, khu chợ sầm uất, đông vui, người dân họp chợ từng tốp, từng tốp trao đổi, bán mua tấp nập. Từ đầu chợ đến cuối chợ đâu đâu cũng thấy sắc thắm hoa đào, mùi thơm của gạo nếp mới, màu xanh của lá chuối, lá dong, màu tím của mía cuối năm ngọt đậm. Bà con đi chợ có cái hối hả của cảnh mua bán, lại có cái thong dong, thư thả của người thăm thú, ngó tới, ngó lui, thoảng hoặc hỏi han giá cả, thích thú trước những thứ ưa nhìn. Giữa dòng người nô nức, bà Đinh Thị Hiếu ở xóm Sáng, xã Đú Sáng chẳng quản quãng đường xa về chợ Tết mua sắm. Theo bà Hiếu, đã trở thành thói quen, cứ đến phiên chợ Tết dù bận rộn đến đâu bà cũng đi chợ từ rất sớm, tranh thủ sắm sanh chuẩn bị cho mâm cỗ Tết vì lúc đó có nhiều sự lựa chọn, hàng hóa tươi ngon, sau đó còn thời gian có thể thư thái chơi chợ mà không phải vướng bận thêm gì.     

 

Phiên chợ Tết Pà Cò (Mai Châu) rộn rã, đông vui, ánh lên sắc màu thổ cẩm dân tộc.

 

Ngược một dốc dài, chúng tôi lần nữa đắm mình trong không khí Tết ở Mường Bi tại phiên chợ Bò, xã Lũng Vân (Tân Lạc). Chợ Tết họp vào thứ ba ở tuần cuối cùng của năm. Trong tiết trời se lạnh, lảng bảng sương mù, bà con về chợ ai cũng tươi tắn, trẻ nhỏ hay người già, người bán hàng hay người mua hàng đều náo nức. Sản vật vùng cao được bà con trao đổi nhiều ở phiên chợ Tết là mật ong, quýt, ngọn su su… Những thứ được mua sắm nhiều thường là hàng hóa dưới xuôi: quần áo ấm, thực phẩm, bánh, mứt, kẹo… Thích thú khi lần đầu được ghé thăm chợ đúng vào phiên Tết, Nguyễn Thanh Phương, sinh viên trường Đại học Thương mại (Hà Nội) cho biết: Trong chuyến khám phá vẻ đẹp núi rừng Tây Bắc, nhóm phượt chúng em đã chọn phiên chợ Tết này là điểm dừng chân. Cảnh sắc hữu tình, chợ đông vui, náo nhiệt, bà con vùng cao mộc mạc, thân thiện là cảm nhận về phiên chợ Tết. Nhóm bạn cũng được thưởng thức tại chỗ những món ăn do người dân bản địa cấy trồng, chế biến và sắm được một vài thứ lạ lẫm như nỏ, bẫy chim…      

 

Phiên chợ Tết của bà con vùng cao Đà Bắc lại mang sắc thái riêng. Điểm họp chợ thường ở trung tâm cụm xã thuận tiện cho bà con đến giao lưu, giao thương. Họp chợ, chơi chợ có rất đông đồng bào các dân tộc Tày, Dao, Mường. Chợ Cao Sơn - xã Cao Sơn, chợ Pheo - xã Tân Pheo, chợ trung tâm cụm xã Tân Minh hay chợ Hạt - xã Yên Hòa. Các chợ không mấy khi họp trùng nhau, có chợ họp vào ngày thường, có chợ họp vào thứ bảy, chủ nhật. Bà con ăn vận thật đẹp, ngoài trang phục của dân tộc mình, các bà, các mẹ, các chị còn chít thêm khăn đội đầu khá cầu kỳ, tinh tế. Trong phiên chợ Tết, chúng tôi bắt gặp không ít các bà, các mẹ còn giữ tục nhuộm răng đen luôn thân thiện, rạng rỡ nụ cười với bất kể vị khách ghé thăm. Hàng hóa chợ Tết đa dạng, thậm chí phong phú hơn cả dưới xuôi vì có những thứ mà chợ miền xuôi ít thấy. Đó là chim, sóc do bà con đi rừng bẫy được, con gà, con lợn, củ sắn dây, củ dong giềng là những thứ mà bà con tự sản xuất được. Có cả thịt chuột sấy khô - món ăn đặc sản mà không phải ai cũng có cơ may mua về thưởng thức.

 

Khó lòng bỏ qua cơ hội ngao du phiên chợ Tết Pà Cò khi lên với huyện vùng cao Mai Châu. Phiên chợ cuối năm mang theo những đón đợi của đồng bào dân tộc Mông từ các xã Hang Kia, Pà Cò, người Mông xã bạn Loóng Luông, huyện Mộc Châu (Sơn La). Đồng thời, chợ Tết là điểm đến thu hút hàng nghìn du khách muốn tìm hiểu văn hóa, tập quán sinh hoạt của bà con bản xứ. Khách đến chơi chợ Tết thích nhất là lạc vào không gian ngợp sắc màu thổ cẩm ở khu vực giữa chợ, thăm quan gian bán các mặt hàng nông sản đa dạng, gian  hàng điện tử, đĩa nhạc, mỹ phẩm, cảm nhận ánh mắt, nụ cười đôn hậu, tính cách khoáng đạt, cởi mở  của người vùng cao khiến không gian chợ như bừng lên sức sống.

 Phiên chợ Tết, chợ quê ở các vùng, miền trong tỉnh trở thành điểm hẹn mong đợi của những ai muốn ngao du. Cho dẫu ngày nay theo xu hướng phát triển thời đại mới, nhiều trung tâm thương mại, siêu thị sầm uất mọc lên, hàng hóa đa dạng, phiên chợ Tết vẫn cuốn hút bao người. Phiên chợ đưa họ đi từ cảm xúc này đến cảm xúc khác khi mục sở thị những nét văn hóa truyền thống độc đáo, những tập quán đẹp, lời nói và phong thái ứng xử mộc mạc, dung dị của đồng bào các dân tộc Mường, Thái, Tày, Dao, Mông. Phiên chợ cũng góp phần bảo tồn gắn liền với xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Nhất là giờ đây khi đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân các dân tộc trong tỉnh ngày một nâng cao, lưu thông ngày một thuận tiện, hàng hóa ở các chợ phiên dịp Tết cũng ngày càng phong phú, chất lượng hơn. Du khách có dịp đến thăm quan, chơi chợ, vừa có thể tự tay chọn mua những thứ đồ ưng ý để tiêu dùng hoặc mang về làm quà. Và chắc hẳn, điều quý giá nhất, ấn tượng đọng lại trong lòng du khách khi đến với các phiên chợ Tết chính là nét sinh hoạt cộng đồng, sắc thái văn hóa chợ vùng cao đặc sắc không thể nhòa, lẫn.

 

                                                                  Bùi Minh        

 

 

 

Các tin khác


Bài 3: Đặc quyền của lang - đạo và quyền tối thượng đề ra luật lệ, thâu tóm tư liệu sản xuất


(HBĐT) -Trên thực tế, lang - đạo nhất là lang kun chúa đất có những đặc quyền như sau:

Dấu ấn Bác Hồ về thăm Hòa Bình qua những tài liệu, hiện vật lịch sử

(HBĐT) - Chúng tôi có mặt tại buổi khai trương phòng trưng bày chuyên đề “Chủ tịch Hồ Chí Minh với tỉnh Hòa Bình” của Bảo tàng tỉnh vào những ngày cả nước có nhiều hoạt động chào mừng kỷ niệm 127 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại và tròn 70 năm ngày Bác lần đầu tiên về thăm tỉnh Hòa Bình (1947- 2017). Đây chính là hoạt động có ý nghĩa để tri ân và tưởng nhớ công ơn to lớn cùng những điều dạy bảo quý báu của Người đối với tỉnh ta.

 Bài 2: Nhận diện lang - đạo

(HBĐT) - Nhìn chung, các sử gia, học giả đều có chung nhận định rằng chế độ lang - đạo của người Mường phát triển cực thịnh vào thời Lê và bị đàn áp suy yếu sau cuộc khởi nghĩa Lê Duy Lương. Vua Minh Mạng (trị vì 1820 - 1841) đã có những cải cách quan trọng như: Chia lại các châu, mường ở miền núi, tước bỏ quyền thế tập cha truyền con nối, tước bỏ các đặc quyền của các tù trưởng ở miền núi, trong đó có lang - đạo ở vùng Mường. Tuy vậy, chế độ lang - đạo vẫn dai dẳng tồn tại và chỉ bị đánh đổ khi cách mạng tháng 8 - 1945 thành công, chế độ mới được thiết lập.

Tìm hiểu về nhà lang trong xã hội cổ truyền Mường

(HBĐT) - Theo quan điểm chung của giới nghiên cứu cho thấy, chế độ lang - đạo ra đời trong xã hội Mường từ giai đoạn đồ đồng chuyển sang giai đoạn đồ sắt, tương ứng giai đoạn văn hóa Đông Sơn. Nhờ có công cụ bằng kim khí nên năng suất lao động tăng cao, của cải trong xã hội dồi dào hơn trước. Hình thức sở hữu tư nhân chiếm ưu thế tuyệt đối, xã hội phân chia giai cấp diễn ra mạnh mẽ. Giai đoạn đầu khi mới hình thành, chế độ lang - đạo còn gần gũi với nhân dân, đóng vai trò như là tù trưởng, thủ lĩnh, phù hợp với trình độ sản xuất, quản lý xã hội khi đó. Trải qua hàng trăm năm, chế độ lang - đạo tập trung cho mình quyền tuyệt đối về sở hữu tư liệu sản xuất, thậm chí cả người dân của mình, dẫn đến độc quyền trong phân phối sản phẩm, độc quyền trong việc đề ra các luật lệ. Dân Mường phải lệ thuộc và trở thành nông nô, lao động cho các nhà lang. Chế độ này dần thoái hóa, trở nên cực kỳ bảo thủ, phản động cản trở bước tiến của xã hội và dần trở nên mâu thuẫn, đối lập sinh tử với dân Mường và bị đánh đổ trong cách mạng tháng 8/1945. Loạt bài viết này xin lược giới thiệu về nhà lang và chế độ nhà lang nhằm cung cấp cho bạn đọc cái nhìn tuy sơ lược nhưng toàn về chế độ này trong xã hội Mường trước tháng 8/1945.

Chuyện kể về anh hùng Bùi Văn Hợp

(HBĐT) - Con đường bê tông rợp bóng tre đưa chúng tôi đến ngôi nhà nhỏ tại xóm Chiềng 1, xã Vĩnh Đồng, huyện Kim Bôi - nơi anh hùng Bùi Văn Hợp sinh ra và lớn lên. Kín những khoảng tường trong ngôi nhà nhỏ là rất nhiều giấy khen, huân, huy chương. 45 năm sau ngày anh ngã xuống, câu chuyện về anh vẫn có sức sống mãnh liệt, là niềm tự hào của mảnh đất Mường Động anh hùng.

Truyền thống “ đi trước mở đường” tiếp bước tương lai

(HBĐT) - Địa bàn tỉnh là đầu mối giao thông tỏa đia mọi miền đất nước có tầm đặc biệt quan trọng trong thời chiến tranh. Quốc lộ 6 nối liền Thủ đô với các tỉnh đồng bằng qua miền Trung du lên Tây Bắc, sang Lào, vào các tỉnh khu 4, đến chiến trường miền Nam. Trục đường 6 nối liền quốc lộ 21A, 12A, 21B, quốc lộ 15, tất cả hình thành hệ thống GTVT liên hoàn. Trên các tuyến có 5 bến phà là: Bờ, Rút, Thia, Vụ Bản, Chi Nê. Trên các tuyến giao thông có các cầu, cống lớn, nhiều nhịp, khẩu độ hàng chục mét, có nhiều đoạn qua đèo hiểm trở bên núi, bên sông như dốc Chó Treo, đèo Hút Gió…Đó là những trọng điểm xung yếu được xác định là “yết hầu” của tuyến giao thông trên địa bàn, cũng là trọng điểm đánh phá liên tục của giặc Mỹ trong chiến tranh.