Về Quảng Bình thấy đâu đâu cũng cát trắng, nắng chang chang, chỉ hợp với khoai lang nên nhiều người hát nhại: "Quảng Bình khoai khoai toàn khoai", và khoai deo, thức ăn của người nghèo, nay trở thành đặc sản xứ "Đời cát".

Quảng Bình quê ta ơi, khoai khoai toàn khoai! - Ảnh 1.

Chị Nguyễn Thị Luyền đang làm mẻ khoai deo mới

Câu hát "Quảng Bình khoai khoai toàn khoai" ấy được nhiều người, và cả chính người dân Quảng Bình nhại theo câu hát "Quảng Bình khoan khoan hò khoan" của nhạc sỹ Hoàng Vân, để nhớ lại hay tự trào về những năm tháng mà củ khoai lang là "cơm" ngày hai bữa của người dân... 

Từ ăn kiểng đến đặc sản

Cho đến khi công trình thủy lợi được xây dựng, ruộng lúa lấn dần ruộng khoai thì củ khoai lang mới "tụt xuống" làm lương thực phụ. 

Thế nhưng từ vài năm qua, ở xã ven biển Hải Ninh (huyện Quảng Ninh, Quảng Bình), cây khoai được trồng trở lại làm cây chủ lực của người dân vùng này. 

Củ khoai lang lại "lên ngôi" trở thành món đặc sản, được khá nhiều du khách đến với Quảng Bình tìm mua về làm quà. Đặc sản đó là khoai deo.

Nhìn những miếng khoai deo vàng ươm, cứ như đang ứa mật, quả thật đã muốn ngấu nghiến.

Bà Hoàng Thị Liễu, ở HTX khoai deo Hải Ninh, cho biết để khoai deo có được cái ngon của đặc sản, thì phải trồng và tìm mua được giống khoai ngọn đỏ, là giống khoai đặc thù của vùng cát nóng bỏng.

"Nhiều nơi có làm khoai deo, nhưng chỉ có ở Hải Ninh lát deo mới dẻo quẹo, càng nhai càng ngọt càng bùi, mềm đến nỗi cứ như là tự tan mỗi khi cắn vào…".

Theo chị Nguyễn Thị Luyền, ở thôn Tân Định, để làm khoai deo thì khoai lang thu hoạch về phải phơi cho được nắng trong hai ngày liền, làm cho vỏ săn lại, sau đó đem vô ủ kín trong 8-10 ngày để củ chuyển tinh bột thành đường.

Hết giai đoạn ủ này, chỉ cần lấy que nhọn chọc vào là củ khoai rọ mật ra từng giọt.

Tiếp theo là đem luộc, nhưng khác với luộc ăn bình thường, mà gần như là hầm khoai từ 2-3 giờ liền với mức nước đổ đến ngập củ, làm cho khoai mềm ra, rồi tới cắt lát và đem phơi nắng…

Phơi khoai deo cũng "công nghệ" hẳn hoi. Dàn phơi phải cao ráo trên cát, mặt sàn phơi được lót bằng một lớp cây rười (trông giống như cây cỏ năn), có thế khoai mới không bị dính.

Thời gian phơi ít nhất là từ 7-10 ngày thì lát khoai mới thành lát deo được. Lát deo thành phẩm, khi cầm thấy mềm oặt, có cảm giác ươn ướt, nhưng không hề dính tay chút nào.

Quảng Bình quê ta ơi, khoai khoai toàn khoai! - Ảnh 2.

Đặc sản khoai deo của người dân vùng cát Hải Ninh

Khoai deo, món ăn quê kiểng của người dân vùng cát Hải Ninh, bây giờ đã theo chân du khách và con em Quảng Bình đi đến Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng và nhiều nơi khác, thậm chí ra cả nước ngoài như Úc, Nga, Nhật… với số lượng hàng chục tấn mỗi năm. 

Ở các chợ trong tỉnh, nhiều quầy hàng chỉ bán mỗi một mặt hàng là khoai deo. Ven quốc lộ 1, đoạn qua huyện Quảng Ninh, hoặc cụ thể hơn nữa là đoạn qua Dinh Mười, du khách luôn mua được đặc sản khoai deo chính hiệu Hải Ninh ở các quán nhỏ bên đường.

Làm chơi mà ăn thiệt

Vốn ở vùng biển bãi ngang nên người dân Hải Ninh trước đây nghèo lắm. Đi biển thì chỉ bắt được cá vụn, trồng cây thì nắng nóng làm chết nhiều hơn sống… 

Mỗi năm cả xã thiếu ăn từ 3-4 tháng, con cái trong các gia đình chủ yếu là thất học. Cái "tích" đói đến nỗi phải ăn cả cây xương rồng trước đây cũng chính là từ Hải Ninh này mà ra. 

Hơn mười trở lại đây, từ khi đặc sản khoai deo Hải Ninh có thương hiệu trên thị trường, người dân nghèo vùng cát này mới đỡ vất vả, đặc biệt là với người dân ở thôn Tân Định - gốc gác của nghề chế biến khoai deo Hải Ninh.

"Một cân khoai lang củ trước đây bán ở chợ 5-7 ngàn đồng, từ khi nghề làm khoai deo phát triển thì người trồng khoai bán ngay trong xã đã được 9-10 ngàn đồng. Cứ 3-4kg khoai củ làm ra 1kg khoai deo, giá khoai deo bán tại lò đã là 30-40.000 đồng một kg (tuỳ theo sản phẩm loại 1, 2)", bà Liễu tính toán.

Bây giờ riêng HTX khoai deo Hải Ninh mỗi năm đã làm ra 20-30 tấn khoai deo, thu lãi từ 250-300 triệu đồng.

Đất đai trong xã được tận dụng triệt để trồng khoai. Diện tích từ 30ha nay lên hơn 100ha, 100% hộ dân trồng khoai. Hộ không làm deo thì cung cấp củ cho hộ làm  cũng đưa lại thu nhập đều đặn quanh năm. 

Chị Luyền trồng 4-5 sào khoai (2.000-2.500m2), trước đây thu hoạch xong là chở ra chợ bán củ được hơn 2-2,5 triệu đồng, nay từ khoai gia đình trồng và mua thêm ngoài chợ về làm deo bán thu được 10-15 triệu đồng mỗi năm. 

"Sản phẩm deo chế biến ra không đủ nhập cho khách lấy sỉ đến từ Hà Tĩnh, Hà Nội, Nghệ An, Huế…" - chị Luyền nói với vẻ tiếc nuối.   

Hiện nay ở Hải Ninh, ngoài lò chế biến deo của HTX khoai deo Hải Ninh, các hộ gia đình cũng lập tổ chế biến với 3-5 hộ chung nhau. 

Tổ của chị Luyền, Liên, Vưng mỗi vụ làm được 1-2 tấn deo, thu 40-45 triệu đồng, trừ đi tiền mua khoai củ thêm, sau chia lãi mỗi người cũng có được 10-13 triệu đồng. 

"Đỡ lo nạn con cái thất học vì thiếu tiền như trước" - chị Liên bộc bạch.

Ông Phạm Văn Liệu, Chủ tịch UBND xã Hải Ninh, cho biết nghề trồng và làm khoai deo đưa lại hơn 6 tỉ đồng cho người dân mỗi năm. Nhờ đó Hải Ninh nay đã dần dần thoát nghèo. 

Ngoài ra, nghề làm deo của Hải Ninh còn góp phần bao tiêu hết và phát triển cây khoai lang trên những vùng cát trắng hoang hoá ở trong huyện Quảng Ninh và ở các huyện bạn như Lệ Thủy, Bố Trạch...

                                                                          Theo Lam Giang/ Tuổi trẻ
 

Các tin khác


Mùa xuân hoa mận trắng tinh khôi

(HBĐT) - Ở phía Bắc dòng sông Đà, sương ngưng đọng trên mặt nước càng gợi cảm giác giá buốt trên da thịt. Nhưng, bao giờ cũng vậy, ở miền non cao, nơi thượng nguồn, trước khi có những ngày nắng vàng ấm áp, mùa xuân được ủ trong men say lạnh giá của đất trời. Trong lớp vỏ khô cằn của đất nâu, bao nhiêu loài hoa dại bung nở dưới mưa xuân. Trong lớp vỏ xù xì của cành cội, những nụ hoa bung nở một màu thanh khiết, trong sương, màu hoa lại càng gợi những xúc cảm thanh tao, trở thành một điều gì đó rất riêng của miền đất này.

Đánh thức “nàng công chúa ngủ quên” Thung Nai

(HBĐT) - Xã Thung Nai, huyện Cao Phong từ lâu được cộng đồng du lịch trong và ngoài nước biết đến với vẻ đẹp hoang sơ làm ngỡ ngàng bất cứ du khách nào khi đặt chân tới vùng đất này. Đến Thung Nai, du khách như lạc vào một thế giới khác lạ bởi sự kết hợp hoàn hảo của núi, đảo và nước hồ trong xanh bao la, toát lên vẻ lãng mạn, quyến rũ. Không chỉ hấp dẫn ở phong cảnh đẹp, Thung Nai còn làm đắm say du khách bởi văn hóa, con người đậm bản sắc truyền thống, dân tộc.

Hà Giang - nơi lắng đọng nguồn cảm xúc

(HBĐT) - "Ai về thăm quê hương tôi, nơi biên cương là đây/ Có đường đi trên mây lên tới cổng trời/ Đây Hà Giang quê chúng tôi...”, những câu hát gọi mời của nhạc sỹ Thanh Phúc đã dẫn bước chân tôi đến với Hà Giang, vùng đất "phiên dậu” của Tổ quốc. Thời gian lưu lại không lâu nên không đến được tất cả những địa danh muốn đến. Nhưng chừng ấy thôi cũng đủ để tôi lưu lại những cảm xúc đẹp về một miền đất.

Lễ công bố khu Du lịch cộng đồng xóm Đá Bia nhận giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN

(HBĐT) - Ngày 26/1, tại xóm Đá Bia, xã Tiền Phong, huyện Đà Bắc đã tổ chức lễ công bố khu Du lịch cộng đồng xóm Đá Bia nhận giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN. Tới dự có đại diện tổ chức AOP Việt Nam; lãnh đạo Sở TT&TT; đại diện Sở VH - TT&DL và huyện Tân Lạc.

Khu Du lịch cộng đồng xóm Đá Bia nhận giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN

(HBĐT) - Chiều 18/1, tại thành phố Hạ Long (Quảng Ninh), khu Du lịch cộng đồng xóm Đá Bia, xã Tiền Phong (Đà Bắc) đã vinh dự nhận giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN được trao tại Diễn đàn Du lịch ASEAN (ATF) năm 2019. Khu Du lịch cộng đồng Đá Bia là 1 trong 3 khu du lịch của cả nước đạt giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN năm 2018.

“Bùng nổ” các tour du lịch Tết Kỷ Hợi

Kỳ nghỉ Tết Nguyên đán 2019 kéo dài 9 ngày, do đó các hãng lữ hành đều nhận định xu hướng du lịch Tết năm nay sẽ tăng mạnh. Giá tour du lịch trong và ngoài nước của các công ty du lịch trong dịp Tết cũng tăng khoảng 15% so với ngày thường.